Erzurumluların buluşma noktası

**badigard_06** · 12-05-2007, 11:34 AM

Şahsiyeti
Alvarlı Efe, 90 yıllık ömrü boyunca zahidane bir hayat sürmüş, dünya malına iltifat etmemiş, gerek fakir ve yoksullara yardım etmesi ve gerekse temiz giyinip kuşanması, tevazu ve vakarı, cömertliği ve misafirperverliğiyle herkesin takdir ve beğenisini kazanmıştır.

Bugün, görevi icabı dahi olsa, Erzurum'da bulunup O’nun adını duymayan, O'nun menkıbe ve kerametlerini dinlemeyen, dolayısıyla da kendisine karşı saygı ve hürmet duyguları beslemeyen pek az insana rastlanır. Kendisini yakînen tanıyanların anlattıklarına göre Alvarlı Efe Hazretleri; düşkünlere, hastalara bir baba gibi şefkat gösterir, dertlerine çare ararmış. O bir beytinde şöyle der:

Dertli olanın derdine derman ne güzeldir.
Mü’min olanın afvine ferman ne güzeldir.1

Ahlâkından Bir Demet
Ziyaretine gelenlere devamlı, herkese karşı iyi niyetli, hoşgörülü olmalarını, kimseyi incitmemelerini, hiçkimseyi küçümsememelerini, alışverişlerinde doğru ve insaflı olmalarını, kişilik sahibi olmalarını tavsiye eder, etkili nasihat ve şiirleriyle insanları aydınlatır, aksini yapanların büyük günah işlediklerine dikkat çekermiş. Nitekim bir şiirinde bu hususta şöyle der:

Sakın incitme bir canı
Yıkarsın Arş–ı Rahman’ı.2
Bir başka şiirinde de:
Adalet merhamet, insaf gerektir ehl–i imane,
Mürüvvet et kıyas–ı nefs ile zulmetme insane.3

İnsanlar arasında hiçbir ayırım yapmaz, dindarları da dine karşı lâkayt olanları da yanına oturturmuş. Sarhoşları huzuruna kabul eder, onlara nasihatlerde bulunurmuş. Onu ziyaret edenler, günah ve hatalarına tevbe etmek ve onları tümden terk ederek doğru yola girmek azmiyle huzurundan ayrılırmış. O bütün hayatı boyunca hiç kimseye kötülük etmemiş, hiçbir ferdin kalbini kırmamıştır. Özetle söylemek gerekirse, Alvarlı Efe Hazretleri, bütün hayatı boyunca Yüce Peygamberimiz (sas)’i kendisine örnek edinmiş, O’nun ahlâkıyla ahlâklanmış, O’nu yaşamış, O’nu sevmiş, şiir ve sohbetleriyle O’nu sevdirmiş, bir örnek insan, bir insan–ı kâmildir. Kendisini tanıyan herkes, istisnasız onu böyle bilir, böyle tanır ve böyle anlatırlar. Onun dergâhı, bir halk eğitim merkezi görevini ifa etmiştir.

Alvarlı Efe, yaklaşık bir asırlık ömrünü hep İslâm’ı anlatmaya, insanları irşada harcayarak geçirmiş, sohbet ve şiirleriyle insanları; ilme, doğruluğa, dindarlığa, yoksullara yardıma, kardeşliğe, barışa ve vatan sevgisine çağırmıştır. O’nun Hülasatü’l–Hakâyık ve Mektubât adlı eserleri incelendiğinde çeşitli şiir türlerinden meydana gelen bu hacimli eserlerinde, bu tür duyguların ne denli etkili bir şekilde işlendiği açıkça görülmektedir. O, insanları hep sevmiş, onların Allah yolundan, İslâm’dan uzaklaşmalarına üzülmüş, anne–babaya, eşlere, büyüklere saygı gibi, ailelerin mutluluğu ve huzuru gibi, ar namus, vb. büyük ölçüde İslâm’dan kaynaklanan ve bizleri biz yapan tüm güzel duygu ve örf ve âdetlerimizin peyderpey yok oluşuna, insanların bir bozulmaya, bir çürümeye doğru gidişine ve yetkililerin de buna aldırış etmemelerine üzülmüş, etrafındakileri uyarmış ve bazen bu durumları çok acı ve hisli bir şekilde şiirleriyle dile getirmiştir. Bir şiirinde bu hislerini şöyle dile getirir:

Ar ile namus kalmadı gitti
Yüzler siyah oldi, haya da gitti,
Dünyada yaşamak kemale yetti,
Hükemâ–yı zaman nanay oynarlar.
**
Avretler, erine itaat etmez,
Erlerin sözü avrete kâr etmez,
Evlât baba ile iftihar etmez,
Hükemâ–yı zaman nanay oynarlar.
...
Alvarlı Efe Hazretleri’nin şiirlerinin ekserisi, ilâhî ve gazel türü şiirlerdir. Bunların yanında ‘Kıyamet Destanı’, ‘Dâsitan–ı Zaman’, ‘Erzurum Destanı’ gibi uzun şiirleri de vardır. Ayrıca eserin başında (s.11–38) görülen Arapça ve Farsça şiirleri, Efe Hazretleri’nin bu iki dile de şiir söyleyecek ölçüde vâkıf olduğunu göstermektedir. Bütün Türkçe şiirlerini Erzurum şivesiyle söyleyen Alvarlı Efe’nin şiirlerinde Erzurum’a ait bir çok âdet ve geleneğin tespiti mümkündür. Erzurumlunun âdeti, geleneği, acısı düğünü bayramı, şenliği ve yası.. onun şiirlerinde dile getirilmiştir. Erzurum’un Ruslar tarafından istilâ edilmesi Onun kalbinde onulmaz yaralar açar, bu felâketi ve sel olan Erzurumlunun kanını Efe, şu acı mısralarla başladığı şiirinde dile getirir:

Koptu bugün kıyamet
Yeryüzi alkan oldi,
Görülmemiş alâmet,
Kandan bir tûfan oldi.4